Pierwsi osadnicy

Pierwsi osadnicy Brzustowa pochodzili z sieradzkiego, czyli niekoniecznie z bardzo odległych stron, ponieważ zarówno Wolbórz jak i Piotrków (Trybunalski) wchodziły w skład tego województwa.

Zdobywanie przez kmieci ziemi uprawnej odbywało się poprzez mozolny karczunek połaci lasów położonej nad Pilicą ogromnej puszczy, stąd też 10-letnia „wola” czyli swoboda od wszelkich powinności na rzecz właściciela; w naszym przypadku biskupstwa włocławskiego. Sołtys, zwany zasadźcą otrzymywał swoje łany pośrodku wsi. Wieś lokowana na prawie niemieckim ciągnęła się długim rzędem budynków. Pośrodku wsi sterczał wysoki pal, w który przy zakładaniu kolonii wbijano tyleż kołków ile lat „woli” otrzymali nowi mieszkańcy. Tam stała zagroda sołtysa, który po upływie każdego roku, w obecności całej gromady wybijał z pala jeden kołek. Gdy już wszystkie wyjęto stawał się sołtys poborcą kościelnych dochodów. Tego ceremoniału wybijania kołków dokonywał zapewne pierwszy sołtys (wójt) Brzustowa – Piotr Rusin. Stanowisko sołtysa było dziedziczne.

Ten sam biskup Zbylut, kilka miesięcy później niż Brzustów, a dokładnie 29 czerwca 1367 roku w Wolborzu, lokuje także na prawie średzkim wieś Twardą (Thwarda), a wcześniej, 13 stycznia 1363 roku w Raciążu, jego poprzednik biskup Maciej lokuje wieś Wiaderno (Wederne). W folwarku Wiaderno odrabiać będą pańszczyznę kmiecie wsi Ciebłowice.

Dla ciekawości podajemy, że 13 czerwca 1387 roku we Włocławku zostają lokowane wsie Łódź  (Lodza) i Widzew (Wydzewnycza). Pierwsza wzmianka o Łodzi pochodzi z 1332 r. Losy Brzustowa i okolicznych wsi nie były związane z Łodzią, która do połowy XIX wieku była najpierw wsią a potem lichą drewnianą mieściną. Według lustracji z 1793 r. Łódź miała 44 domy i 190 mieszkańców.

Wsie Łódź i Widzew, a także Brzustów istniały już wcześniej przed podanymi datami lokacji, czyli w tak zwanym okresie przedlokacyjnym. Zajączkowski stwierdza, że Łódź w 1387 r. dostała 3-letnią wolniznę, Widzew zaś na lat 14, z czego wynika, że ta ostatnia osada musiała być niedawno założona. Idąc tym tokiem rozumowania można założyć, że Brzustów istniał wcześniej niż np. Twarda, która otrzymała też 14 letnią wolniznę. Brak jest niestety dokumentów z okresu przedlokacyjnego, dlatego za początek dziejów Brzustowa trzeba przyjąć dzień 3 lutego 1367 roku.

Tak więc udokumentowana historia Brzustowa sięga czasów Średniowiecza. 

U zarania dziejów losy Brzustowa, położonego co prawda w obszarze administracyjnego oddziaływania najpierw kasztelanii, a potem powiatu opoczyńskiego, związane były bardziej z Wolborzem i Włocławkiem, a także z Gnieznem i Kurzelowem oraz z bliżej położonymi Białobrzegami (Opoczyńskimi), Smardzewicami i Inowłodzem niż z Opocznem i Sandomierzem.